Bài review

Nguồn bài viết: Fanpage ETS Khoa học là nguồn sống

Đây là một câu hỏi hay và hữu ích nhưng rất tiếc loài người đặt ra câu hỏi này hơi muộn. Những cá nhân xuất sắc nhất vẫn lúng túng khi đưa ra câu trả lời cho câu hỏi này.

Nếu so sánh với các câu trả lời mà con người đưa ra cho những câu hỏi, thắc mắc về thế giới tự nhiên hay hoạt động bên ngoài của con người thì câu trả lời cho câu hỏi “trí óc vận hành như thế nào?” rất nhỏ bé và sơ sài.

Có thể nói, cho đến giờ phút này con người chưa hiểu nhiều lắm về chính bản thân mình, đặc biệt là hiểu về chuyện “trí óc”-nơi khiến con người khác hẳn những loài vật khác hoạt động như thế nào.

Gần đây, khi máy tính, robot được sử dụng làm nhiều việc thay cho con người, nhiều người nghĩ rằng bộ não con người thật ra là một siêu máy tính, cơ chế hoạt động của bộ não chẳng qua chỉ là thu nhập và xử lý thông tin…

Tuy nhiên khi đọc cuốn sách “Trí óc vận hành như thế nào?” của Steven Pinker, chúng ta sẽ không còn nghĩ đơn giản như thế nữa. Máy tính, AI có thể làm nhiều việc tương tự như con người, thậm chí xuất sắc hơn con người nhưng bộ não và cơ chế vận hành của nó có rất nhiều điều phức tạp, bí ẩn và tinh tế, nó rất khác với máy tính chẳng hạn như cảm xúc, sự tự ý thức, khả năng nhạy bén và linh hoạt, tính mục đích…

Trang bìa cuốn sách cho biết Stenven Pinker là một nhà tâm lý học thực nghiệm nghiên cứu về nhận thức thị giác, ngôn ngữ học tâm lý và các mối quan hệ xã hội, từng 9 lần nhận bằng tiến sĩ danh dự và hai lần lọt vào chung kết giải thưởng Pulitzer. Sách của ông dày, tràn ngập thông tin, ví dụ, pha trộn giữa khoa học tự nhiên, kĩ thuật, tâm lý và xã hội học…

Đọc cuốn này của ông phải đọc thật chậm và nghiễn ngẫm.

Trong cuốn sách có những đoạn đọc vô cùng thú vị. Chẳng hạn như là sự kiến giải mới giải thích tại sao phụ nữ lại bị nghén. Các lý thuyết cũ cho rằng phụ nữ nghén là do hormone thay đổi nên dễ nôn mửa khi ăn, nhạy cảm với mùi, thức ăn lạ. Tuy nhiên trong cuốn sách này ta sẽ thấy cách giải thích mới. Nghén thực chất là cơ chế phòng vệ được hình thành trong quá trình tiến hóa. Ở giai đoạn bào thai đang hình thành đó thai rất dễ bị nhiễm độc, khuyết tật nếu thức ăn độc hại, hơn nữa cơ thể bà mẹ và bào thai trong thời điểm này cũng không cần quá nhiều dinh dưỡng vì vậy phản xạ nôn mửa, khó tiếp nhận thức ăn, nhạy cảm với thức ăn mới, lạ là cơ chế phòng vệ hợp lý.

Phần giải thích về chuyện tại sao các anh chị em ruột sống chung một nhà, chung bố mẹ cho dù rất yêu quý nhau nhưng lại không coi nhau là đối tác tình dục và không có hứng thú giới tính với nhau cũng rất đáng chú ý. Có phải là vì loạn luân là chuyện ghê tởm, bị bố mẹ cấm đoán quyết liệt và trừng phạt nghiêm khắc hay do một cơ chế nào khác…

Chuyện tác giả nêu ra một thực tế là con người có thể ăn nhiều thứ rất bẩn (thịt động vật) và coi là thường trong khi lại tỏ ra ghê tởm trước côn trùng (trong khi chúng ngon, giàu dinh dưỡng) và thường ghê tởm những thức ăn được chế biến, tạo hình thành phân chó, bãi nôn…cũng rất thú vị…
Những ví dụ điển hình đó giống như là chìa khóa để đi sâu vào thế giới trí óc của con người nơi chứa đựng vô vàn điều bí hiểm, thách thức trí tuệ loài người.

Nguồn: Nguyễn Quốc Vương

Review Trí Óc Vận Hành Như Thế Nào?
Review Trí Óc Vận Hành Như Thế Nào?

Chi tiết sách

Trí óc vận hành như thế nào của Steven Pinker, trình bày ý tưởng về cách trí óc con người phát triển và tạo ra những kỳ công mà chúng ta coi như chuyện thường ngày như nói chuyện, đi bộ và kết bạn. Pinker là một nhà khoa học thần kinh nhận thức chuyên nghiên cứu vấn đề thụ đắc ngôn ngữ ở trẻ em. Ông tiếp cận vấn đề trí óc từ góc độ tâm lý và nhận thức, nhưng cũng lồng ghép kiến thức chuyên môn từ khoa học máy tính, nhân chủng học, sinh học tiến hóa và triết học. Pinker đặc biệt dựa vào thuyết tư duy tính toán và thuyết tiến hóa để giải thích nguồn gốc và chức năng của trí óc. Cuốn sách đã lọt vào vòng chung kết của Giải thưởng Pulitzer và nhận được nhiều ý kiến đóng góp từ các nhà khoa học khác.

Pinker bắt đầu cuốn sách với việc thảo luận về tế bào thần kinh và các quy trình cơ bản, sau đó chuyển sang các ý tưởng phức tạp hơn, như cảm xúc, và kết thúc bằng các phần dành cho những ý tưởng mà ông cảm thấy cách tiếp cận của mình chưa lý giải hết được, như ý chí tự do. Trong bốn chương đầu tiên, ông trình bày thông tin cơ bản về cấu trúc và cách thức hoạt động của não bộ. Ông trình bày định nghĩa của mình về trí óc và cách nó kết nối với bộ não – về cơ bản, trí óc là hoạt động của bộ não. Trọng tâm là thuyết tư duy tính toán, lý thuyết mà Pinker tin rằng rất quan trọng trong việc giải thích cách bộ não vật lý tạo ra trí óc con người. Ông tiếp tục giới thiệu các khái niệm về trí tuệ và ý thức, đồng thời lập luận rằng thiết kế hiện tại của trí óc con người là kết quả của chọn lọc tự nhiên và đã được môi trường định hình.

Bắt đầu từ Chương 4, Pinker bàn về các quá trình tinh thần trừu tượng hơn, như thị giác, kiến thức, học tập và ý tưởng. Ông cho rằng ảo ảnh thị giác có thể được giải thích một phần bằng tiến hóa, và trong Chương 5, ông thảo luận về cách trí óc hình thành ý tưởng dựa trên thông tin nhận được.

Trong các chương tiếp theo, Pinker đề cập đến các khía cạnh phức tạp trong hành vi và cuộc sống của con người như cảm xúc, tình bạn và lý trí. Không có lời giải thích cụ thể cho nhiều hiện tượng, nhưng Pinker đã cố gắng tổng hợp những thông tin nhất quán nhất có thể để hỗ trợ các lập luận của mình về nguồn gốc và mục đích của mỗi hiện tượng. Ông thảo luận về chức năng của cảm xúc trong việc giúp con người sắp xếp thứ tự ưu tiên trong vô vàn mục tiêu. Ông cũng lập luận rằng sự hài hòa trong các mối quan hệ xã hội là một sản phẩm khác của chọn lọc tự nhiên và thích nghi dần dần để sống với người khác. Pinker cũng giải quyết câu hỏi liệu trí óc nam giới và nữ giới có khác nhau bẩm sinh hay không và khẳng định rằng hai giới giống nhau về mặt này. Trong chương cuối cùng, Pinker thảo luận về khả năng của con người trong nghệ thuật, âm nhạc, sự hài hước và triết học, xem xét mỗi người dưới góc nhìn hướng tới các mục tiêu tiến hóa mà họ đạt được.

Xuyên suốt cuốn sách, Pinker dựa trên hai lý thuyết chính trong cách tiếp cận của ông về cách thức hoạt động của trí óc. Thuyết tư duy tính toán tạo cơ sở để giải quyết chức năng vật lý tạo ra năng lực của trí óc, trong khi chọn lọc tự nhiên giải thích cách trí óc con người phát triển từ sơ khai. Khi giải quyết những yếu tố này, ông tập trung vào sự linh hoạt của trí óc, khả năng hiểu thông tin phức tạp cùng vẻ trang nhã của nó.

Review sách trí óc vận hành như thế nào
Review sách trí óc vận hành như thế nào

Một số đánh giá:

“Trí óc vận hành như thế nào xác định biên giới cho cuộc tranh luận của thế kỷ tới về bản chất con người.”

– Oliver Morton, The New Yorker

“Một kiểu mẫu của văn bản khoa học: uyên bác, dí dỏm và rõ ràng.”
—New York Review of Books

“… Trí óc vận hành như thế nào không phải là một cuốn sách khiêm tốn. Nhưng bạn sẽ phải đọc nó.
—Steven Rose, New Scientist

Về tác giả:

Steven Pinker là một nhà tâm lý học thực nghiệm nghiên cứu về nhận thức thị giác, ngôn ngữ học tâm lý và các mối quan hệ xã hội. Ông là thành viên được bầu chọn của Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Mỹ, người từng hai lần lọt vào chung kết Giải thưởng Pulitzer, nhà nhân văn của năm và đã nhận chín bằng tiến sĩ danh dự. Ông cũng nằm trong danh sách “100 trí thức nổi danh hàng đầu thế giới” của Foreign Policy và “100 người có tầm ảnh hưởng nhất thế giới hiện đại” của Times. Pinker thường xuyên viết bài cho New York Times, Guardian và nhiều ấn phẩm khác.